Vers van de pers

Wat je broodrooster je over het universum kan vertellen

Vergeet de Large Hadron Collider of de quantumcomputer: de wetten van het universum openbaren zich in alledaagse zaken als koffie-vlekken of ketchupflessen. Moderne natuurkunde is heus niet alleen te begrijpen voor een select groepje specialisten met ingewikkelde apparatuur. Met de juiste gids zie je hoe de principes van de natuurkunde zich manifesteren in eigen huis, tuin en keuken. Wetenschapper en tv-presentator Helen Czerski legt daarom in Ober, er zit natuurkunde in mijn soep de mooiste ideeën uit de natuurkunde uit aan de hand van het dagelijks leven. Hier laat ze zien hoe het geheim van het universum zich openbaart in je broodrooster.

***

Op een grauwe, grijze, koude winterdag gaat er wat mij betreft niets boven warme toast. Het enige probleem is dat je even geduld moet hebben voor je ervan kunt genieten. Ik sta daarom vaak in de broodrooster te kijken wat er gebeurt. Het leuke van broodroosters is dat je kunt zien dat ze ergens mee bezig zijn, omdat de verwarmingselementen rood opgloeien. Ze verwarmen niet alleen de lucht die ze raakt, maar stralen ook lichtenergie uit. En deze gloed is een ingebouwde thermometer.

Je kunt aan de kleur van het element zien hoe heet het is. Het felle rood vertelt me dat het in mijn broodrooster 1000°C is. Dat is verschrikkelijk heet – warm genoeg om aluminium en zilver te laten smelten. Maar als het element die felrode kleur heeft, is het echt 1000°C. Dat staat vast, en dat komt door de manier waarop ons universum in elkaar zit. Alles wat die temperatuur heeft, zal dezelfde kleur rood uitzenden, en andere kleuren wijzen op andere temperaturen. Als je de binnenste kolen in een kolenvuur heldergeel ziet opgloeien, dan weet je dat ze ongeveer 2700°C zijn. Iets wat witheet is, is 4000°C of warmer. Maar eigenlijk is het maar raar. Waarom zou kleur iets te maken hebben met temperatuur?

Als ik in de broodrooster kijk, zie ik energie veranderen van warmte in licht. Een van de mooie dingen van het universum is dat alles met een temperatuur boven het absolute nulpunt voortdurend een deel van zijn energie omzet in lichtgolven. En licht moet zich voortplanten, dus de energie zoeft naar buiten, de omgeving in. Het roodgloeiende verwarmingselement zet een deel van zijn energie om in rode lichtgolven, golven met de langste golflengte in de regenboog. Maar de meeste energie die het uitzendt, heeft nog langere golflengtes, en die golven noemen we infrarood. Infrarood is precies hetzelfde als het licht dat we kunnen zien, alleen zijn de golven langer. We kunnen het slechts indirect waarnemen; we voelen de warmte op plaatsen waar het infrarood is geabsorbeerd.

Hoewel we infraroodgolven niet kunnen zien, zijn ze onmisbaar bij het roosteren van brood; zij verhitten de toast. Warme voorwerpen zenden op sommige golflengtes meer licht uit dan op andere. Bij elke temperatuur is er een piekgolflengte die het meeste licht voor zijn rekening neemt, en aan weerskanten van die piek neemt de hoeveelheid uitgezonden licht langzaam af. Bij de broodrooster ligt de piek bij het infrarood, en de staart van die piek is zichtbaar rood. Ik zie dus rood. Ik kan het licht dat mijn toast verhit niet zien, maar ik kan de staart van langere golflengtes zien. Als ik een superbroodrooster had die nog heter kon worden, zo’n 2500°C bijvoorbeeld, dan zouden de verwarmingselementen er geel uitzien. Het hetere voorwerp zou licht met kortere golflengtes uitzenden, zodat de zichtbare staart een groter deel van de regenboog zou bevatten: rood, oranje, geel en een klein beetje groen.

Als we rood en groen licht tegelijk zien, interpreteren we dat als geel. Alleen iets wat deze temperatuur heeft, zou dit exacte deel van de regenboog uitzenden. Als de temperatuur nog hoger werd – als ik een hyperbroodrooster had die 4000°C kon halen – zou het uitgezonden licht de hele regenboog bevatten, helemaal tot aan blauw. En wanneer we alle kleuren van de regenboog tegelijk zien, zien we wit. Dus iets wat witheet is, zendt eigenlijk een regenboog uit, maar alle kleuren zijn met elkaar vermengd. Die hyperbroodrooster heeft als nadeel dat hij zou smelten, ongeacht waar hij van was gemaakt. Maar je toast zou wel heel snel bruin worden. En je keuken waarschijnlijk ook.
***
Wil je meer natuurkunde-geheimen in je eigen huis, tuin of keuken ontrafelen? Lees dan Ober er zit natuurkunde in mijn soep!

 

 

Netflix-aanraders

Gedragswetenschapper Dan Ariely schreef niet alleen Heerlijk oneerlijk (waardoor we weten dat eerlijke mensen niet bestaan), maar gaat ook in deze documentaire op zoek naar de waarheid over liegen. Waarom liegen we en wat zijn gevolgen van onze grote én kleine leugens voor de samenleving? Klik hier om naar de Netflixpagina te gaan.

Cultheld Jon Ronson (auteur, documentairemaker, journalist voor The Guardian en radiomaker voor de BBC en This American Life), hier welbekend van De psychopatentest en Dit is vernederend, schreef mee aan de opzienbarende film Okja. Het verhaalt van een zachtaardige reuzendier en het meisje dat haar grootbrengt, die verstrikt raken in een web van commerciële hebzucht, dierenactivisme en wetenschappelijke ethiek. Nu (exclusief) op Netflix te zien.

Waarom worden mannen niet wakker van huilende baby’s?

In Liefde in tijden van luiers doet auteur Jancee Dunn uit de doeken waarom het soms lastig is voor je relatie als je samen een kind hebt gekregen, én draagt ze oplossingen aan voor hoe je het samen leuk houdt tijdens het ouderschap. Een veelgehoord probleem dat ze tegenkwam tijdens haar onderzoek is dat mannen niet wakker lijken te worden van een huilende baby (waardoor de zorg meestal op de vrouw aankomt). Hoe kan dat? Dunn geeft antwoord.

***

‘Waarom wordt mijn man nooit wakker als de baby ’s nachts huilt? Ik schiet al bij het minste kikje als een strak staande commando uit bed. Mijn man snurkt onverstoorbaar door. Tenzij hij doet alsof. Hij doet alsof, hè?’

Dit is geen loos schoolpleingezeur. Uit de onderzoek blijkt dat moeders in tweeverdienersgezinnen drie keer zo vaak door de kinderen uit hun slaap worden gehaald als vaders (!).

Nu is het mogelijk dat mannen inderdaad niks in de gaten hebben. Onderzoekers van het Britse Mindlab International hebben de onbewuste hersenactiviteit van slapende mannen en vrouwen gemeten, en ontdekt dat vrouwen een huilende baby als hét nachtelijke geluid noemden waarvan ze wakker werden, terwijl het bij mannen niet eens bij de eerste tien werd genoemd. Zelfs een autoalarm scoorde hoger. En harde wind.

De onderzoekers opperden dat dit verschil in gevoeligheid mogelijk iets evolutionairs is: in de oertijd waren vrouwen alerter op gevaar voor hun kroost, terwijl mannen meer reageerden op verstoringen die een gevaar vormden voor de clan als geheel. Bovendien, volgens fysisch antropoloog Helen Fisher, hebben vrouwen niet alleen een scherper gehoor, ze zien ook beter in het donker (terwijl mannen bij daglicht beter zien). Als je dat weet, is het iets makkelijker om je uit bed te sleuren als je baby het op een brullen zet.

Maar het kán ook een kwestie van selectief gehoor zijn.

Zoals mijn vriendin Karin, die twee kinderen heeft, zegt: ‘Ik heb het idee dat het gros van de mannen een heel bijzonder zelfbeschermend vermogen heeft: ze zijn in staat taken te categoriseren en een teveel aan prikkels te negeren – het soort prikkels dat jonge kinderen uitzenden.’ Ze vertelt dat ze een keer in het weekend even ging liggen, maar dat haar rust verstoord werd doordat haar man niet reageerde op het aanhoudende ‘Pap. Pap. Pap. Pap. Pap’ van hun kind. Uiteindelijk riep ze getergd: ‘Hóór je dat kind nou niet?’ ‘Soms,’ was het antwoord.

***

Meer weten over waarom je de vader/moeder van je kinderen soms wel achter het behang kan plakken (overkomt de beste), én wat je daaraan kunt doen? Lees dan Liefde in tijden van luiers!

TED-talk:
Adam Alter – Why our screens make us less happy

Screens are miraculous, maar we besteden te veel tijd aan apps die ons eigenlijk niet gelukkig maken. Waarom doen we dit, en wat kunnen we eraan doen? Psycholoog Adam Alter onderzocht de fascinerende psychologie achter onze tech-verslavingen en pleit voor een nieuwe manier om onze smartphone, tablet en computer te gebruiken.

Meer weten over waarom je niet kunt stoppen met op je telefoon kijken? Dit jaar verscheen Alters boek Superverslavend bij Maven Publishing. Bestel het boek hier!

Klik & ontdek: welke oerinstincten ons parten spelen op Tinder

Als je iemand voor het eerst ontmoet, heb je binnen 30 seconden je mening gevormd. Maar die ander óók van jou. Klopt die eerste indruk wel? En hoe kom je zelf zo goed mogelijk voor de dag?

In De eerste indruk ontrafelt Roos Vonk beide kanten van indrukvorming aan de hand van wetenschappelijk onderzoek en herkenbare voorbeelden. Met haar kenmerkende knipoog en vlotte schrijfstijl verklaart ze de psychologische raadsels van het sociale verkeer.

Hier legt ze uit welke oerinstincten ons parten spelen op Tinder: Lees verder »

Klik & ontdek: of mannen wel écht een grappige vrouw willen

Als je iemand voor het eerst ontmoet, heb je binnen 30 seconden je mening gevormd. Maar die ander óók van jou. Klopt die eerste indruk wel? En hoe kom je zelf zo goed mogelijk voor de dag?

In De eerste indruk ontrafelt Roos Vonk beide kanten van indrukvorming aan de hand van wetenschappelijk onderzoek en herkenbare voorbeelden. Met haar kenmerkende knipoog en vlotte schrijfstijl verklaart ze de psychologische raadsels van het sociale verkeer.

Hier legt ze uit of mannen wel écht vallen op een vrouw die grappig is (of iemand die hén grappig vindt): Lees verder »

Klik & ontdek: of je gezicht betrouwbaar of onbetrouwbaar overkomt

Als je iemand voor het eerst ontmoet, heb je binnen 30 seconden je mening gevormd. Maar die ander óók van jou. Klopt die eerste indruk wel? En hoe kom je zelf zo goed mogelijk voor de dag?

In De eerste indruk ontrafelt Roos Vonk beide kanten van indrukvorming aan de hand van wetenschappelijk onderzoek en herkenbare voorbeelden. Met haar kenmerkende knipoog en vlotte schrijfstijl verklaart ze de psychologische raadsels van het sociale verkeer.

Hier legt ze uit waaraan je kan zien of een gezicht betrouwbaar of onbetrouwbaar overkomt: Lees verder »

Klik & ontdek: of het helpt om aan ‘namedropping’ te doen

Als je iemand voor het eerst ontmoet, heb je binnen 30 seconden je mening gevormd. Maar die ander óók van jou. Klopt die eerste indruk wel? En hoe kom je zelf zo goed mogelijk voor de dag?

In De eerste indruk ontrafelt Roos Vonk beide kanten van indrukvorming aan de hand van wetenschappelijk onderzoek en herkenbare voorbeelden. Met haar kenmerkende knipoog en vlotte schrijfstijl verklaart ze de psychologische raadsels van het sociale verkeer.

Hier legt ze uit of het zin heeft om aan ‘namedropping’ te doen: Lees verder »

Klik & ontdek: of het nut heeft om een handdruk te geven à la Donald Trump (de ‘grip & yank-techniek’)

Als je iemand voor het eerst ontmoet, heb je binnen 30 seconden je mening gevormd. Maar die ander óók van jou. Klopt die eerste indruk wel? En hoe kom je zelf zo goed mogelijk voor de dag?

In De eerste indruk ontrafelt Roos Vonk beide kanten van indrukvorming aan de hand van wetenschappelijk onderzoek en herkenbare voorbeelden. Met haar kenmerkende knipoog en vlotte schrijfstijl verklaart ze de psychologische raadsels van het sociale verkeer.

Hier legt ze uit of het zin heeft om een handdruk zoals Trump te geven (de ander vastpakken en een tikkeltje agressief naar je toe te trekken): Lees verder »

Klik & ontdek: hoe je je eerste date vakkundig kunt laten mislukken

Als je iemand voor het eerst ontmoet, heb je binnen 30 seconden je mening gevormd. Maar die ander óók van jou. Klopt die eerste indruk wel? En hoe kom je zelf zo goed mogelijk voor de dag?

In De eerste indruk ontrafelt Roos Vonk beide kanten van indrukvorming aan de hand van wetenschappelijk onderzoek en herkenbare voorbeelden. Met haar kenmerkende knipoog en vlotte schrijfstijl verklaart ze de psychologische raadsels van het sociale verkeer.

Hier legt ze uit wat de absolute no-go‘s zijn op een date: Lees verder »