Vers van de pers

Prachtrecensie Collega’s en andere ongemakken!

Verschenen in het Leidsch Dagblad, 23 mei 2015.

Wees eens ‘n bitch!

Vrouwen zijn te soft. We verbergen veel van onze emoties en blijven vaak rustig, terwijl er genoeg reden is om woest te worden. En dat is helemaal niet goed voor ons, zegt psychiater Julie Holland. EditieNL sprak met de Moody bitches-auteur.

Eenzaamheid blijkt besmettelijk

Recente studies hebben iets verbijsterends aangetoond: eenzaamheid is besmettelijk. Er werd nagegaan hoe eenzaamheid zich in de loop van de tijd door sociale netwerken verspreidde. Daarbij werd ontdekt dat eenzaamheid zich via een duidelijk besmettingsproces verspreidt: mensen die aan het begin van het onderzoek contact hadden met eenzame mensen, hadden meer kans om aan het einde van het onderzoek zelf eenzaam te worden. Bovendien werd de virulentie van de besmetting bepaald door hoe close een eenzaam persoon en een niet- eenzaam persoon waren. Hoe closer niet-eenzame personen met een eenzaam persoon waren, hoe kwaadaardiger het effect van de besmetting, en hoe eenzamer ze later zelf ook werden.

Wetenschappers ontdekten in het bijzonder dat eenzame personen voortdurend naar de periferie van hun sociale netwerken werden gedrongen, in posities waarin ze steeds geïsoleerder raakten. Zodra mensen close werden met eenzame mensen was dat van invloed, en werden ook zij naar de periferie gedrongen. Alarmerend genoeg werd deze besmetting zelfs buiten de onmiddellijke kring van de eenzame persoon ‘overgedragen’ van de ene persoon op de andere, zodat zij zich door het gehele sociale netwerk verspreidde. Mede dankzij dergelijke onderzoeken weten we hoe en waarom eenzaamheid in de huidige maatschappij epidemische vormen aanneemt.

Helaas blijft eenzaamheid ondanks de besmettelijkheid ervan, en ondanks de grote risico’s voor de gezondheid die zij oplevert, een van de meest verwaarloosde psychische wonden die we in het dagelijks leven oplopen. Maar weinig mensen beseffen hoe cruciaal het is om de psychische wonden die eenzaamheid veroorzaakt te behandelen, en nog minder weten we hoe je dat doeltreffend doet.

Meer weten? Eerste hulp bij emoties biedt uitkomst.

Ontdek: Jonathan Gottschalls ergste nachtmerrie

Uit: Echte mannen vechten: Hoe mannen de pikorde bepalen van Jonathan Gottschall.

Het is een nachtmerrie

Het is de nacht van 31 maart 2012 en ik sta halfnaakt in een kooi van staaldraad. Ik wip rusteloos van de ene voet op de andere in een poging de spanningsopbouw te onderdrukken. Om me heen staan schreeuwende mannen in stoere T-shirts, met een plastic beker bier in hun hand. Ik zie de jongeman die zich een weg baant door de menigte om me in elkaar te slaan, om me in slaap te wurgen. Eigenlijk is het een nachtmerrie.

Ik ben negenendertig. Ik ben docent Engels aan een kleine universiteit. Mijn eerste boek, The Rape of Troy, ging over de wetenschappelijke kijk op geweld (van moord tot genocide), maar alles wat ik weet, heb ik geleerd van uit mijn luie stoel. Ik heb nooit echt geweld meegemaakt. Ik heb zelfs nog nooit gevochten. Maar dat gaat zometeen veranderen.

Terwijl ik dans en heen en weer spring, zie ik hoe ze zijn lippen insmeren met vaseline en er een bitje tussen schuiven. Hij balt zijn vingerloze handschoenen tot vuisten, en ik hoor mijn handschoenen knerpen als ik hetzelfde doe. De jongeman loopt het trapje naar de ring op. Onder zijn huid kronkelen de pezen als slangen. De stalen deur slaat achter hem dicht en wordt vergrendeld. We gaan knokken tot één van ons dat niet meer kan…

Hebben dieren een ziel?

‘Voor ons mensen is het maar lastig om ons in te stellen op onze bescheiden plaats in het universum. Eerst heeft Copernicus korte metten gemaakt met onze overtuiging dat de zon om de aarde draait. Kort daarna kwamen Herschel en consorten, die opperden dat die zon zelf ook niet het middelpunt van het universum vormde. Toen kwam Darwin langs en liet zien dat we op grond van onze biologische voorgeschiedenis gewoon een dier zijn. Maar altijd zijn we ons wanhopig vast blijven klampen aan een van de weinige ideeën die ons nog resten: dat we bijzonder zijn, omdat wij, en wij alleen, een bewustzijn hebben. Het wordt tijd om deze antropocentrische flauwekul naar de prullenbak te verwijzen, sterker nog, eerst de nek om te draaien en dan te cremeren. Descartes dacht dat dieren organismen zonder bewustzijn zijn, en de eerste medische onderzoekers voerden vaak  vivisectieproeven uit zonder dieren vooraf te verdoven. Tot ver in de twintigste eeuw dachten psychologen dat dieren op neurologisch en anatomisch gebied weliswaar sterke overeenkomsten vertoonden met mensen, maar dat ze eigenlijk niet nadachten bij wat ze deden, een visie die haar hoogtepunt (of dieptepunt, zou ik zeggen) bereikte met het behaviorisme, een richting in de gedragspsychologie die niets wil weten van mentale processen als het maken van plannen en het stellen van doeleinden, omdat die niet kunnen worden bestudeerd. De radicale variant zegt zelfs dat ze niet bestaan. Het onweerlegbare feit dat mensen wel geestelijke processen kennen en zich een doel kunnen stellen werd toegeschreven aan onze bijzondere psychologische status: wij hebben taal, en dus zijn wij anders. Dieren hebben geen bewustzijn, zeggen behavioristen met Descartes.

Deze opvatting is vele malen bevestigd in experimenten. Bij ratten in een skinnerbox (genoemd naar de radicaalste behaviorist, B.F. Skinner) lijkt het gedrag inderdaad niet door een bewustzijn te worden gestuurd: ze drukken keer op keer op een knop, lijken maar heel langzaam dingen te leren, passen zich traag aan nieuwe omstandigheden aan en lijken niet echt na te denken bij wat ze doen. Nog een bewijs dat ratten geen bewustzijn hebben is dat een groot deel van de hersenen kan worden beschadigd zonder dat dit hun prestaties beïnvloedt. Ook ratten in een doolhof lijken het spoor bijster: het duurt een hele tijd (weken en soms maanden) voor ze er de weg weten en het kost hun ook veel tijd om zich aan veranderingen aan te passen. Ratten en andere dieren zijn gewoon stom, dat is wel duidelijk. En een bewustzijn hebben ze ook al niet.

Read the rest of this entry »

Ontdek: waarom bitchy zijn gezond is

Uit: Moody bitches: De leukste manier om succesvol te zijn van Julie Holland.

Tijdens mijn studie blokte ik als een gek voor mijn tentamens. Als alles achter de rug was, ging ik er een paar dagen tussenuit en werd dan steevast verkouden. In mijn hotelbed, omringd door volgesnoten tissues, grapte ik tegen mijn ouders dat mijn afweersysteem kennelijk ook even vakantie had genomen. Dat blijkt inderdaad zo te zijn. Chronische stress verhoogt het risico op infecties en kan je afweersysteem danig van slag brengen. Natuurlijke infectiedodende cellen zijn de ‘goeien’. Door depressiviteit en stress worden die minder actief; antidepressiva vergroten hun indringerbestrijdende vermogen. Geneeskundestudenten die gespannen zijn vanwege hun tentamens blijken een verminderde afweer en minder natuurlijke infectiedodende cellen te hebben als gevolg van hun verstoorde dopaminespiegel.

Stress veroorzaakt een ontstekingsreactie, en emoties vormen de grootste stressveroorzakers. Mensen die onder extreme spanning staan, krijgen viermaal zo vaak een verergerde vorm van een ontstekingsziekte, bijvoorbeeld multiple sclerose. Bij kinderen met astma is een duidelijk verband waar te nemen tussen hun vermogen lucht door hun geïrriteerde luchtwegen te persen en hun emotionele toestand. Een emotionele stressfactor is vaker dan een lichamelijke stressfactor de aanstichter van hartinfarcten bij vrouwen in de overgang; bij mannen is de lichamelijke variant dikwijls de boosdoener. Voor vrouwen werkt stress nadeliger op de kransslagaders dan bij mannen. Het is cruciaal dat vrouwen dit verband tussen stress en ziekte onderkennen. Het devies luidt: kalmte kan u redden.

Er is een viertal hoofdfactoren aan te wijzen dat een stressreactie kan triggeren: onzekerheid, gebrek aan informatie, controleverlies en machteloosheid. Onvermijdbare schokken (in tegenstelling tot de wel te voorkomen variant) onderdrukken je immuunsysteem.

Als het vermogen van proefratten om op een stressor te reageren wordt onderdrukt, verergert hun kunstmatig opgewekte auto-immuunziekte. Mensen die hun gezondheid beter leren beheersen, ervaren mettertijd minder depressieve symptomen. Machteloosheid is ongezond. Onderdanige vrouwtjesapen scheiden meer cortisol af dan dominante vrouwtjes, en als hun positie wordt omgewisseld, verandert hun chemie mee. Hoe hoger je plaats in de sociale pikorde, hoe gezonder je bent, ongeacht je sociaal-economische status. Het gaat er namelijk om waar je dénkt dat je in de hiërarchie staat. Dit is een van de redenen waarom sociale netwerken als Facebook mogelijk schadelijk zijn. Wanneer je je innerlijke, onzekere identiteit vergelijkt met de uiterlijke, zelfverzekerde mededelingen van anderen en jezelf als een loser ziet, is dat niet alleen stressbevorderend en slecht voor je stemming, het kan ook je afweer en levensduur aantasten.

Het ‘braafste meisje van de klas’ zijn is evenmin goed voor je gestel. Bepaald repressief gedrag van vrouwen dat men als zelfontkennend beschouwt, zoals inschikkelijkheid of jezelf wegcijferen, kan je ziek of zieker maken. Het onderdrukken van emoties als woede of behoefte aan contact, heeft een negatief effect op je hormoonspiegel, afweer, spijsvertering en huid – om maar een maar dingen te noemen. Volgens een studie zijn de belangrijkste risicofactoren voor overlijden, met name aan kanker, ‘rationaliteit en anti-emotionaliteit’; dat wil zeggen dat je de emotionele factoren van deze ziekte ontkent of wegdrukt. Borstkankerpatiënten die hun woede kunnen uiten en zich strijdbaar tonen, hebben actievere natuurlijke infectiedodende cellen. Onderzoekers trekken hieruit de conclusie dat emotionele factoren misschien wel belangrijker zijn voor je overlevingskans dan de ernst van de ziekte. De boodschap hier is dus: wie niet sterk is, moet bitchy zijn. Maak van je hart geen moordkuil, dan blijf je geestelijk en lichamelijk gezond. Wanneer je gedrag authentiek is en in lijn ligt met je emoties, zodat je doet wat je voelt in plaats van wat je denkt te moeten doen, kan dat leiden tot een betere gezondheid.

Ontdek: hoe je stress kunt verminderen

Uit: Moody bitches: De leukste manier om succesvol te zijn van Julie Holland.

Veerkracht is toonaangevend voor je geestelijke gezondheid. Veerkrachtigheid behelst het menselijke vermogen om zich weer op te richten, tegenslagen te verwerken en vooral te herstellen van psychische of lichamelijke trauma’s. Veerkracht betekent gezond blijven in weerwil van tragische gebeurtenissen en stress. Gebrek aan verkracht betekent dat je je overspoeld voelt, vast komt te zitten, instort en ziek wordt.

Hoe kweek je veerkracht? Zoals bij alles geldt ook hierbij: oefening baart kunst. Als je al vroeg in aanraking komt met lichte of kleine stressfactoren, kun je je stressreactie leren beheersen, en dat helpt om je veerkracht te vergroten. Dit noemen we ‘stressinoculatie’.

Tijdens het opgroeien is het nodig om een paar triomfjes te beleven die je stalen voor de grotere tegenspoed in je latere leven. Studenten die in hun kinderjaren door beschermende helikopterouders in de watten zijn gelegd, hebben minder veerkracht, omdat ze minder voorbereid zijn op de onvermijdelijke mislukkingen. Babyratjes die een kwartier achtereen van hun moeder worden gescheiden, blijken later weerbaarder en minder angstig dan niet-gescheiden jongen, en bovendien keert hun cortisolniveau na een stressvolle gebeurtenis sneller terug naar normaal. Scheid je een jong echter te lang van zijn moeder, dan heb je de poppen aan het dansen.

Niet stressen over stress, dan komt het vanzelf goed

Hoe je omgaat met stress maakt het verschil. Stel, je komt in het oerwoud oog in oog te staan met een tijger, dan ben je maar wat blij met je versnelde ademhaling die je bloed van extra zuurstof voorziet, en met je bonkende hart dat bloed naar je hersenen en spieren stuwt. Dat is exact wat je nodig hebt om snel en vaardig te ontkomen. Als je je houding kunt aanpassen aan de natuurlijke reactie van je lichaam op stress, blijf je aanzienlijk gezonder. Een typische stressreactie jaagt je hartslag omhoog, maar vernauwt de bloedvaten: een recept voor een hoge bloeddruk, hartproblemen en beroerte. Anders leren denken over stress doet ook iets met je lichamelijke reactie op stress. Als je een stressreactie als iets positiefs leert zien en onthoudt dat je lichaam je helpt om die uitdaging aan te gaan, houd je je bloedvaten ontspannen en uitgezet, zodat die niet verkrampen. Minder angst voor stress betaalt zich dan uit in zelfvertrouwen en moed. Een onderzoek stelde een risico op voortijdig sterven van maar liefst 43 procent vast voor mensen die niet alleen veel stress ervoeren, maar ook geloofden dat stress slecht voor ze was. Wie zijn houding echter weet te veranderen, verlaagt de risico’s. Leer spannende dingen daarom als een uitdaging te zien en kijk hoe je je daarbij voelt.

Doe het!

Gelukkig staaft psychiatrisch onderzoek iets wat we allang wisten: wie zich goed voelt, voelt zich minder gauw slecht. Positieve gevoelens bestrijden de effecten van stress of maken die ongedaan; ze vergroten onze cognitieve flexibiliteit en maken dat we alles beter kunnen verwerken. Door je vermogen om positieve gevoelens te ervaren te vergroten, wapen je je tegen stress en depressie. Vrouwen die in het dagelijks leven meer positieve gevoelens ervaren, reageren op stressvolle dagen minder emotioneel. Met een vrolijk gezicht kun je meer aan. Positieve emoties tíjdens een stressvolle gebeurtenis bespoedigen het herstel. Veerkrachtige mensen zullen vaker positieve gevoelens ervaren naast de spanning die stressvolle gebeurtenissen met zich meebrengen, en vertonen ook een sneller cardiovasculair herstel van stress. Voor patiënten met depressieve klachten zou het zich focussen op strategieën of activiteiten die positieve gevoelens stimuleren weleens instrumenteel kunnen blijken om een terugval te voorkomen. Ik vraag mijn patiënten altijd wat hun blijdschap en geluk vergroot.

‘Doe dat dan vaker!’ roep ik dan. (Dit is de omgekeerde aanpak van ‘Dokter, als ik dit doe, doet het pijn.’ ‘Nou, doe het dan niet.’) Of je nu de hond uitlaat, tapdanst of jezelf een singer-songwriter waant: doe waar je vrolijk van wordt, dat is goed voor je veerkracht en helpt tegen stress.

Ontdek: waarom veertig een kriebelige leeftijd is (voor cougars)

Uit: Moody bitches: De leukste manier om succesvol te zijn van Julie Holland.

Mijn jongere patiënten die de pil en antidepressiva gebruiken, klagen dat hun libido ver te zoeken is, maar mijn vriendinnen van rond de veertig lusten er wel pap van. Je hoort inderdaad vaak dat vrouwen hun seksuele piek rond hun veertigste hebben, terwijl mannen die rond hun achttiende beleven. Toen ik veertig werd, voelde het inderdaad alsof er iets veranderde: ik ervoer eveneens die ‘seksuele piek’. Als ik daarover met mijn vriendinnen sprak, bleken die mijn ervaring te delen. Seksbeluster en flirteriger dan ooit werd links en rechts vreemdgegaan of daarover gefantaseerd, een forse breuk met voorgaande decennia.

Eén ding lijkt duidelijk: onze redenen om te vrijen veranderen naarmate we ouder (en wijzer) worden. Van de vrouwen onder de vijfendertig zegt 61 procent dat hun motivatie voor seks primair emotioneel is en pas in tweede instantie lichamelijk. Boven de vijfendertig daalt dat percentage naar 38. In een enquête bleken vrouwen boven de zestig het minst genegen tot een langdurige verbintenis met iemand die alles bezat wat ze zochten, maar die seksuele aantrekkelijkheid ontbeerde. De verklaring van het fenomeen van de cougar, een oudere vrouw met een jongere vriend, is waarschijnlijk psychologisch en niet biologisch van aard. Vrouwelijke veertigers zijn geëmancipeerd en hebben de aanvankelijke onzekerheid of onervarenheid over hun seksuele verlangens, en hoe ze die bevredigd willen zien, achter zich gelaten. Bovendien is zelfvertrouwen sexy.

Net zoals vrouwen vanaf hun dertigste hun eierstokken horen tikken ten teken dat haast is geboden wat kinderen krijgen betreft, horen vrouwen in de veertig hun biologische klok de resterende jaren aftikken. Ze hebben nog net tijd voor één kindje, en dus is het ‘alle hormonen aan dek’ in een allerlaatste poging zwanger te raken voordat hun voortplantingsorganen er de brui aan geven. Hun eierstokken maken overuren en hun brein werkt harder dan ooit om die laatste eitjes eruit te persen.

Misschien herinner je je die scène uit The Last Picture Show waarin Ellen Burstyn, de moeder, een cougar-toy boy -relatie uitlegt aan haar dochter, gespeeld door Cybill Shepherd: ‘It’s an itchy age ’, het is een ‘kriebelige’ tijd. Veertig is de leeftijd waarop het gaat kriebelen, soms op het gevaarlijke af. Immers, degene die ons die kriebels bezorgt, is voor velen niet onze eigen ouwe trouwe eega, maar een nieuwer model. Net als mannen voelen vrouwen zich gestimuleerd door een nieuwe partner. Een nieuwe relatie is sexy, en sexy gedachten kunnen tot een oestrogeenpiek leiden. De vrouw is voorgeprogrammeerd om op zoek te gaan naar het alfamannetje met de beste genen, niet naar de prins die zo charmant onderuitgezakt naast je op de bank hangt. Iedereen kent de oudere man die iets aanknoopt met een jongere vrouw en dikwijls ook aan de zogenaamde ‘tweede leg’ begint. Jongere eitjes resulteren vaak in gezondere baby’s. Wel, bij vrouwen werkt dat net zo. Oudere vrouwen raken eerder opgewonden als die in het gezelschap verkeren van jongere, onbekende feromonen uitwasemende heren. We zetten onze zinnen van nature op jongere exemplaren omdat jonger DNA minder kans op beschadigde genen geeft; ouder sperma geeft een groter risico op autisme en schizofrenie.

Het vervelende van dit probleem is dat onze mannen minder aantrekkelijk voor ons worden op hetzelfde moment dat wij weer energie hebben om eens uitgebreid onze opties te inventariseren.

Mannelijk testosteron neemt rond het veertigste levensjaar af, wat dempend werkt op motivatie en libido. Bij vrouwen én mannen kan testosteron worden omgezet in oestrogeen, vandaar dat oudere mannen tweemaal zoveel oestrogeen hebben als vrouwen na de menopauze. Deze hormonale verandering heeft niet alleen effect op hun lichaam (minder spierweefsel en meer lichaamsvet), maar ook op hun seksuele functioneren (minder stevige en minder frequente erecties en een lager libido). Onze mannen zitten in hun ‘andropauze’ als wij net aan onze ‘andropiek’ zitten. Veel vrouwen krijgen thuis gewoon niet genoeg: niet genoeg seks of niet genoeg liefde, en daardoor veranderen we in ‘desperate housewives’, vrouwen die hunkeren naar een connectie met iemand, wie dan ook.

Afgezien van het feit dat niet iedereen een cougarfase doormaakt, kan deze bovendien maar kort duren. Veel váker komt het voor dat vrouwen in de overgang minder zin in vrijen krijgen. Maar liefst 15 tot 20 procent van de Amerikaanse stellen heeft minder dan tien keer per jaar seks. Daarbij is het geslachtelijke verkeer van een groot aantal van mijn patiënten volledig stil komen te staan. De overgang is niet altijd de boosdoener, al speelt die wel vaak een rol. Gebrek aan belangstelling voor seks is de meest gehoorde klacht van vrouwen tussen de achttien en negenenvijftig, geuit door 40 procent van de respondenten van bevolkingsonderzoeken, waarbij geldt dat seksuele klachten meer voorkomen bij de oudere vrouwen in die groep.

Ontdek: hoe bepaald voedsel kan helpen bij PMS

Uit: Moody bitches: De leukste manier om succesvol te zijn van Julie Holland.

Zowel bij depressies als bij PMS is behoefte aan eten, vooral aan koolhydraten, een veelvoorkomend verschijnsel. Vaste kandidaat is troost-eten als brood, pasta en toetjes, vooral als die chocola bevatten.

Ikzelf ben niet zo’n toetjesmens, maar zo gauw ik besef dat ik in kasten loop te speuren naar resterend Halloween-snoep, weet ik dat ik over precies twee dagen ongesteld ga worden. Volgens sommige onderzoeken is chocolalust tijdens de PMS-fase eerder een aangeleerd cultuurverschijnsel dan een fysiologisch fenomeen. De theorie luidt dat vrouwen is geleerd dat je tijdens PMS best chocola mag eten, en dat we – als het weer ‘zover’ is – onze kans schoon zien om dat geaccepteerde gedrag uit te buiten. Ik geloof daar geen snars van. Ten eerste heeft je lichaam in de premenstruele fase meer calorieën nodig, die nu eenmaal sneller worden geleverd door zoetigheid en andere koolhydraten. Ten tweede is op dat moment je magnesiumspiegel laag (wat kan leiden tot premenstruele migraine) en chocola kan die spiegel opkrikken.

Het belangrijkste stukje van de puzzel is opnieuw serotonine. Tijdens depressies en bij PMS daalt je serotoninepeil en probeert je lichaam de balans te herstellen. Het heeft behoefte aan koolhydraten, met name aan suiker en in het bijzonder aan chocola. Dat consumptie van koolhydraten het serotoninepeil verhoogt, is een bekend gegeven, maar kies liever voor complexe koolhydraten als volkorenproducten dan voor allerlei zoetigheid, om te vermijden dat je insulineproductie oploopt en je bloedsuikerspiegel daalt.

Tryptofaan is het aminozuur dat je lichaam gebruikt om serotonine aan te maken, dus het is zinnig om dingen te eten die veel tryptofaan bevatten in plaats van willekeurige koolhydraten. Zo vertel ik mijn patiënten altijd dat trek in chocola soms gestild kan worden door bananen te eten, want die lopen over van tryptofaan. Het zit daarnaast veel in melk, linzen en gevogelte, speciaal in de poten, dus je kunt beter een kippenboutje verschalken dan je volstoppen met chocowafels.

Het maakt ook uit wat je eet de rest van de tijd. Veel oestrogeen kan leiden tot een zwaardere ongesteldheid. Hormonen in bewerkt vlees en bepaalde stoffen in plastic, zeep en chemische bestrijdingsmiddelen kunnen dezelfde uitwerking hebben als oestrogeen, net als soja, wat vaak aan bewerkt voedsel wordt toegevoegd. Als je vlees en gevogelte eet, kies dan voor biologische, of ten minste de hormoonvrije variant, omdat de hormonen die de vleesindustrie gebruikt kunnen leiden tot een zwaardere menstruatie. Patiënten van me die zijn overgegaan op een vegetarisch of veganistisch dieet hebben een lichtere en minder pijnlijke menstruatie. Het kan ook veel uitmaken voor je symptomen of je je lichaamsgewicht binnen de perken houdt. Hoe meer lichaamsvet, hoe meer oestrogeen je lichaam aanmaakt, dus als je duidelijke PMS-symptomen hebt of heel hevig menstrueert, kun je beter proberen wat af te vallen.