David Christian over de oerknal

In zijn nieuwe boek Big History gaat David Christian dieper in op onze ontstaansgeschiedenis, en vertelt hij over de oerknal.

***

In de eerste paar seconden en minuten na de oerknal gebeurde er ontzettend veel. Het belangrijkste was dat de eerste interessante structuren en patronen verschenen, de eerste entiteiten of energieën die duidelijke niet-ordeloze vormen en eigenschappen hadden. Het ontstaan van iets met duidelijk nieuwe eigenschappen is altijd een magisch moment. We zullen dat in ons moderne ontstaansverhaal steeds opnieuw zien gebeuren, hoewel datgene wat eerst zo magisch leek misschien wat minder bijzonder aandoet als we eenmaal begrijpen dat dat nieuwe ding en die nieuwe kwaliteiten niet zomaar uit de lucht kwamen vallen.

Nieuwe dingen met nieuwe eigenschappen ontstaan uit al bestaande dingen en krachten die op nieuwe manieren geordend worden. Het zijn juist die nieuwe ordeningen die nieuwe eigenschappen opleveren, net zoals een andere rangschikking van tegels een nieuw patroon in een mozaïek kan opleveren. Hier is een voorbeeld uit de scheikunde. Bij waterstof en zuurstof denken we normaal gesproken aan kleurloze gassen. Maar als je twee waterstofatomen op een bepaalde manier koppelt met een zuurstofatoom, krijg je een watermolecule. Als je een boel van zulke moleculen bij elkaar doet, krijg je de volkomen nieuwe eigenschap die we ‘waterig’ noemen. Als we een nieuwe vorm of structuur met nieuwe eigenschappen zien, zien we in werkelijkheid nieuwe ordeningen van iets wat al bestond. Vernieuwing is emergentie. Als we emergentie beschouwen als een personage in ons verhaal, is het waarschijnlijk een slinkse, geheimzinnige en onvoorspelbare figuur die de neiging heeft om onverwacht op te duiken uit de duisternis en het verhaal een nieuwe en verrassende wending te geven.

De eerste structuren en patronen in het universum zijn op diezelfde manier ontstaan, toen dingen en krachten die uit de oerknal floepten geordend raakten in nieuwe constellaties. Op het vroegste moment waarvoor we nog enig bewijsmateriaal hebben, een fractie van een seconde na de oerknal, bestond het universum uit pure, toevalsmatig verdeelde, ongedifferentieerde, vormloze energie. We kunnen energie beschouwen als het potentieel om iets te laten gebeuren, het vermogen om dingen te doen of te veranderen. De energieën in het oeratoom waren immens, vele biljoenen graden boven het absolute nulpunt. Gedurende een korte periode was er een supersnelle expansie die inflatie wordt genoemd. Die expansie ging zo snel dat een groot deel van het universum vermoedelijk is weggeblazen tot voorbij het punt waar we ooit nog iets zullen waarnemen. Dat betekent dat datgene wat we vandaag zien waarschijnlijk maar een heel klein deel van ons hele universum is.

***

Meer weten over de eerste sterren, dinosauriërs, fossiele energie, en wat ons nog te wachten staat? Lees dan Big History!

Big History – David Christian €24,99

Big History

Wat zou er gebeuren als we al onze huidige wetenschappelijke kennis zouden samenvoegen tot één samenhangend verhaal over onszelf en onze plek in het universum? Dit was het uitgangspunt van David Christian bij het creëren van een totaal nieuw wetenschapsveld: big history. Wetenschappers uit verschillende disciplines (zoals sterrenkunde, geologie, psychologie, biologie, geschiedenis en vele andere) werkten intensief samen om het allesomvattende en meeslepende verhaal van onze ontstaansgeschiedenis te reconstrueren.

Het leidde tot dit boek, waarin we via 8 kritieke omslagpunten die de wereld hebben gevormd worden meegenomen door de afgelopen 13,8 miljard jaar. Oftewel, dankzij Big History wordt het grote plaatje nu voor het eerst zichtbaar. Dit boek maakt het mogelijk om te bevatten wie we zijn, waar we vandaan komen én wat ons te wachten staat.

Van de big bang tot de eerste sterren, ons zonnestelsel, leven op aarde, dinosauriërs, homo sapiens, landbouw, ijstijden, keizerrijken, fossiele energie, een maanlanding en globalisering, en wat ons nog te wachten staat.

David Christian is directeur van het Big History Institute en hoogleraar moderne geschiedenis. Hij is de grondlegger van het nieuwe vakgebied big history en richtte het Big History Project op, dat online een gratis lesprogramma aanbiedt voor scholen over de hele wereld. Naast zijn academische werk is hij ook een graag geziene spreker bij TED en het World Economic Forum.

Ober, er zit natuurkunde in mijn soep

Snaartheorie, vloeistofmechanica en biofysica: het lijkt soms alsof moderne natuurkunde alleen te begrijpen is voor een select groepje specialisten. Wetenschapper, bubbel-fysicus en BBC-presentator Helen Czerski bewijst het tegendeel door de mooiste ideeën uit de natuurkunde te linken aan kleine alledaagse dingen uit onze omgeving.

Vol humor laat ze zien hoe vertrouwde zaken als koffievlekken en ketchup-flessen een licht kunnen werpen op valwinden, medische tests en onze energiebehoefte in de toekomst. Wist je bijvoorbeeld dat de minieme hoeveelheid water in popcorn ervoor zorgt dat de kern binnenstebuiten wordt geblazen als de popcorn wordt verwarmd? En dat die wetenschap ook ontploffende walvislongen, een ploppende champagnekurk en straalvliegtuigen verklaart?

Juist in de alledaagse objecten waar we normaal gesproken niet over nadenken zitten inzichten verstopt die verklaren hoe het menselijk lichaam, de wereld en zelfs de wetten van het universum werken. Als je eenmaal weet welke natuurkundige regel betrokken is bij het koken van een ei, een magneet op de koelkast plakken of het opdrogen van een koffievlek, zullen de stukjes van een veel grotere puzzel op hun plek vallen. Dit prachtig geschreven en toegankelijke boek maakt dat je zelf overal natuurkundige principes in herkent, je nooit meer om een goed verhaal verlegen zit én je eindelijk te weten komt waarom eenden nooit last van koude voeten hebben.

Dit is Big Data

Als er tegenwoordig één nieuwe hype lijkt te bestaan, dan is het wel ‘Big Data’. De explosieve groei aan digitale gegevens wordt door marketing managers, multinationals en overheden triomfantelijk binnengehaald als het nieuwe goud. De data-revolutie gaat al onze vragen beantwoorden – zelfs nog voordat we ze gesteld hebben. Maar wat is het eigenlijk, Big Data? En wat moet je ermee, als je niet in de IT- wereld werkt?

In Dit is Big Data neemt New York Times-journalist Steve Lohr je mee in de wereld achter de hype. Met duidelijke voorbeelden en sprekende anekdotes legt hij uit wat de term Big Data nu precies inhoudt, wat voor impact het op ons (ja, ook op jou) heeft en hoe je goed beslagen ten ijs kunt komen in dit nieuwe informatietijdperk. Want of je nu leraar, arts, manager of ondernemer bent: wie niet thuis is in de wereld van data-analyse en de bijbehorende digitale infrastructuur is de nieuwe analfabeet. Die herkent bijvoorbeeld niet hoe Big Data wordt gebruikt om zijn online aankopen te beïnvloeden of wat voor onaangeroerde schatten er in zijn eigen organisatie aanwezig zijn. In Dit is Big Data vertelt Lohr ons daarom hoe we onze data het beste kunnen managen, beschermen én exploiteren.

Dagelijkse rituelen

Hoe bekende kunstenaars, schrijvers, filmmakers en andere creatieven werken

Haruki Murakami, Andy Warhol, Annie M.G. Schmidt, Albert Einstein, Stephen King, Franz Kafka, Harry Mulisch, Jane Austen, Vincent van Gogh, Ludwig van Beethoven, Maya Angelou, Woody Allen en 141 andere creatieven over de rituelen, routines, gewoonten en obsessies waarmee ze hun dagelijkse inspiratie vinden.

Want het geheime ingrediënt van bijna elk meesterwerk is routine. Soms is dit een kop koffie gemaakt van precies 60 bonen (Beethoven), soms de gewoonte om om de zoveel uur onder de douche te springen (Woody Allen). Deze routines zijn er niet voor niets: wie creatief wil zijn moet elke dag weer in ‘de flow’ zien te komen. In Dagelijkse rituelen zijn daarom alle routines, gewoonten en obsessies van bekende creatieven verzameld die hen door het scheppingsproces hebben geholpen. Ter troost én inspiratie voor alle mede-ploeteraars.

Zo kun je de kunst afkijken bij onder anderen Maya Angelou (werk in een aftandse motelkamer want een mooie omgeving leidt alleen maar af), Freud (besteed mondaine dagelijkse taken zoals tandpasta op je tandenborstel doen uit aan je vrouw) of bij Annie M.G. Schmidt (stel het werken gewoon uit totdat de opdrachtgever verontrust belt waar het blijft). Zoals Eva Hoeke stelt, die de bijdragen over bekende Nederlanders schreef, is er in Dagelijkse rituelen sprake van ‘zowel ontluistering als mythologisering, maar in beide gevallen zult u zich net als ik getroost voelen: u bent niet alleen.’

– Het ultieme kijkje in de creatieve keuken –

TER INSPIRATIE:

Benjamin Franklin nam graag een luchtbad (lees: was naakt).

Gertrude Stein ging in een weiland zitten en liet haar vriendin dan een koe (specifiek uitgekozen naar het humeur van de dag) verplaatsen zodat deze in haar blikveld stond: dat had ze nodig om te denken en om te schrijven.

Toni Morrison moest op tijd klaarzitten om de zon op te zien gaan, anders was het geen goede dag.

Freud begon elke dag met een barbier die aan huis kwam om zijn baard te trimmen.

Truman Capote werkt alleen liggend, al sigaretten puffend en koffie/sherry/martini’s slurpend: ‘Ik ben een totaal horizontale auteur’.

David Lynch maakte van een tafeltje bij een fastfood-restaurant zijn bureau en schreef op servetten, al lurkende aan chocolade-milkshakes bomvol suiker.

Van Gogh werkte non-stop van 7 uur ‘s ochtends tot 6 uur ‘s avonds en deed alleen af en toe een paar stappen naar achteren om iets te eten.

Sociale Big Data

Opkomst van de data-gedreven samenleving

Of we nu whatsappen, onze gps gebruiken of gewoon bellen, we laten allemaal een spoor aan digitale broodkruimels achter. Bij elkaar opgeteld biedt deze enorme hoeveelheid gegevens een schat aan informatie: big data. Alex Pentland is de belangrijkste pionier op dit gebied, én degene die weet hoe we hier gebruik van kunnen maken om maatschappelijke problemen op te lossen. Volgens Forbes is hij dan ook een van de meest invloedrijke data-wetenschappers ter wereld, en Time Magazine duidt hem als een van de belangrijke denkers die de eenentwintigste eeuw vorm zal geven.

Alex Pentland presenteert revolutionaire nieuwe inzichten over hoe ideeën zich verspreiden en waar menselijk gedrag door gestuurd wordt. Hij laat als eerste zien hoe we onze samenleving, maar ook onze organisaties, beter kunnen leren begrijpen en beïnvloeden. Dankzij big data werd ontdekt hoe medewerkers van een callcenter veel productiever worden als ze meer gezamenlijke pauzes nemen, hoe je de creativiteit van steden kunt verhogen en hoe professionele beleggers een significant hoger rendement halen als je ze op bepaalde momenten minder (!) informatie geeft.

Sociale Big Data opent je de ogen voor een van de belangrijkste ontwikkelingen van de eenentwintigste eeuw: ons gedrag is een exacte wetenschap aan het worden.

In Einsteins achtertuin

Een duizelingwekkende toer langs de mooiste ideeën uit de natuurkunde

In Einsteins achtertuin mag met recht een surprise-bestseller genoemd worden: het is het moeilijkste boek dat het makkelijkst over de toonbank ging. Duizenden lezers omarmden Amanda Gefter al en het boek is inmiddels al 4 maal herdrukt. En terecht, want als er één boek is dat de moeilijkste en nieuwste inzichten uit de natuurkunde toegankelijk (en leuk!) maakt, dan is dat In Einsteins achtertuin. De Volkskrant duidt het als ‘een kruising van Stephen Hawkings A brief History of Time en Robert Pirsigs Zen and the Art Of Motorcycle Maintenance’ en volgens Happinez is de wetenschap ‘zo smeuïg verpakt in een persoonlijke vertelling dat het even amusant als leerzaam is’.

Gefters unieke verhaal begint in een Chinees restaurant ergens in een buitenwijk van Philadelphia, waar een vader een ogenschijnlijk eenvoudige vraag stelt aan zijn nukkige vijftienjarige dochter: ‘Hoe zou je “niets” definiëren?’ Het daaropvolgende gesprek betekent het begin van een decennialang avontuur waarin vader en dochter samen op zoek gaan naar antwoorden op de grootste mysteries van het universum. Ze verslinden alle beschikbare boeken, bluffen zich onder valse voorwendselen naar binnen bij natuurkundecongressen en leggen daar beroemde denkers zoals John Wheeler, Leonard Susskind en Stephen Hawking het vuur aan de schenen. Gefter schrijft zowel geestig als ontroerend, maar ook nuchter en meeslepend. Na het lezen van dit boek zal je kijk op jezelf en op het universum nooit meer hetzelfde zijn.

Allemaal beestjes

Hoe bacteriën ons gezond houden

Ons lichaam bevat zo’n 1,5 kilo beestjes. En dat is maar goed ook: ze reguleren onze spijsvertering, maken deel uit van ons immuunsysteem, verzorgen onze huid, produceren vitamines en beïnvloeden zelfs ons gedrag.

In Allemaal Beestjes gaat Jop de Vrieze op safari langs de miljarden bacteriën van het menselijk lichaam. Op heldere wijze beschrijft hij hoe lichaam en micro-organismen vanaf de geboorte met elkaar samenwerken en hoezeer onze gezondheid van deze samenwerking afhangt. Het onderzoek op dit gebied bevindt zich in een stroomversnelling: er zijn opzienbarende wetenschappelijke ontdekkingen gedaan over hoe voeding, sport, medicijnen, leefomgeving en probiotica de gezondheid van ons microbioom beïnvloeden. De Vrieze brengt deze nieuwe ontwikkelingen in beeld en vertaalt ze naar inzichten voor het dagelijks leven. Het zal je kijk op je lichaam voorgoed veranderen.

  • Heb je ooit beseft dat er in je navel zo’n vijftig tot honderd verschillende bacteriesoorten voorkomen? Het is een soort vochtige oase midden in de woestijn die je huid is.

  • Zou je een bril hebben waarmee je bacteriën kon waarnemen, dan zou alles om je heen er anders uit zien – heel onze omgeving is namelijk bedekt met een laagje bacteriën.
  • Schud je vandaag mensen de hand? Dikke kans dat je poepbacteriën van hen overneemt, en zij van jou. Zo’n 38% van de volwassenen heeft ze op zijn handen. Ziek word je er maar heel zelden van, trouwens.

  • Dacht je dat jij de baas bent over je eigen lijf? Meer dan een derde van de moleculen in je bloed is afkomstig van bacteriën. Die beïnvloeden je immuunsysteem, je stofwisseling en zelfs je hersenen.
  • Verkouden? Dat komt maar zelden doordat je recent een ziekteverwekker hebt opgelopen. Om een of andere reden is je weerstand verlaagd, en daardoor grijpen virussen die je al bij je draagt hun kans.
  • Heb je thuis een hond? Dan is dat waarschijnlijk terug te zien aan je huidbacteriën. Hondenbezitters delen zelfs meer huidbacteriën met hun huisdier dan met andere huisgenoten.

Hap slik weg

Kun je zoveel eten dat je maag uit elkaar barst? Kun je het overleven als je levend opgegeten wordt? Waarom verteert een maag zichzelf niet? Als speeksel vol zit met bacteriën, waarom likken dieren dan hun wonden? Waarom vinden we knapperig eten zo onweerstaanbaar lekker? Kun je doodgaan aan constipatie? En kunnen we hierover misschien iets van Elvis leren?

Bestsellerauteur Mary Roach neemt in Hap slik weg de lezer mee op een spannende, ranzige, hilarische en leerzame tocht door ons maag-darmkanaal. Ze gaat in gesprek met wetenschappers die onderzoeken of een maag kan ontploffen, bezoekt het laboratorium waar gezocht wordt naar het ultieme hondenbrokje en woont een onvergetelijke poeptransplantatie bij. Ze interviewt een gevangene over rectaal smokkelen (zoals van mobiele telefoons), legt uit hoe door zorgvuldig kauwen de nationale schuld verlaagd zou kunnen worden, en vertelt over de geschiedenis van het onderzoek naar de menselijke scheet.

Dit boek staat vol met creatieve woordspelingen, humor om van te schaterlachen, en verhelderende feiten. Hap slik weg is verplichte kost voor wie houdt van de inwendige mens en van merkwaardige wetenschap.

Eerder verschenen
Mary Roach is een van de meest succesvolle auteurs op het gebied van populaire non-fictie. Bij Maven Publishing verschenen eerder de boeken Ik ga naar Mars en neem mee… (over ruimtereizen) en Wip (over de relatie tussen seks en wetenschap). Van haar boeken werden wereldwijd al 2 miljoen exemplaren verkocht in 26 talen.

Schaarste

Ons leven wordt bepaald door dingen waar we te weinig van hebben. Of het nu aan tijd, geld, voedsel, sociale contacten of iets anders is, schaarste vormt niet alleen begrenzingen, het bepaalt voor een groot deel ook hoe we ons binnen deze grenzen gedragen.

In Schaarste bieden Harvard-econoom Sendhil Mullainathan en Princeton-psycholoog Eldar Shafir een baanbrekend nieuw perspectief op menselijk gedrag. Als we een gebrek aan iets ervaren, kaapt dit onze aandacht weg. Het dwingt ons ons te concentreren, dat is bijvoorbeeld waarom we beter kunnen presteren als we een deadline hebben. Er schuilt echter ook een gevaar in: schaarste veroorzaakt tunnelvisie en beperkt ons denkvermogen. Aan de hand van eigen onderzoek en veel spraakmakende voorbeelden tonen de auteurs aan dat de gevolgen van schaarste veel verder gaan dan tot nu toe bekend was. Armoede (langdurige schaarste) zorgt er bijvoorbeeld voor dat men moeilijk nieuwe vaardigheden aan kan leren en gebrek aan tijd zorgt ervoor dat we op de lange termijn steeds onverstandigere beslissingen nemen.

De verwachting is dat Schaarste wereldwijd veel discussie zal doen oplaaien. De baanbrekende nieuwe wetenschappelijke inzichten, die nu voor het eerst met een breed publiek gedeeld worden, hebben verregaande gevolgen voor onderwerpen zoals armoedebestrijding, persoonlijke efficiëntie, scholing, verkeersveiligheid en de samenleving als geheel.